Feelgood schrijven – personages en emoties

Kun jij ook zo genieten van feelgoodboeken? Ik ben er dol op! Geef mij een dekentje, een bank en een fijn boek en ik ben weg. Hoe schrijf je zo’n verhaal? Het draait om personages en emoties die echt voelen.

Wat maakt een boek nu een feelgood?

Feelgood is comfort, even ontsnappen. Een feelgoodverhaal speelt zich vaak af in een wereld waar je wilt zijn: een knusse tearoom, een bakkerij waar het naar kaneel ruikt of een betoverende boekhandel waar je verdwaalt tussen de verhalen. Dat betekent niet dat alles perfect is, maar wel dat de setting uitnodigt. Vaak is het iets met boeken of eten, is me opgevallen. Vast geen toeval dat die verhalen mij aantrekken!

Het genre is warm en toegankelijk. De personages zijn herkenbaar, echte mensen. Met troubles op het werk, twijfels over zichzelf en gedoe met anderen. Situaties die we kennen. (Nou ja, meestal. Ik heb persoonlijk nog nooit een boekencafé geërfd, maar je weet maar nooit.)

Uiteraard is er een conflict. Want als alles perfect is, heb je geen verhaal. Maar aan het eind van het verhaal is er inzicht, groei of verbinding. Een stralend happy end is geen vereiste voor feelgood, een afgerond einde wel. Je wilt het boek dichtslaan met het gevoel dat het klopt. Je glimlacht, slaakt een zucht van opluchting of voelt je geïnspireerd. Dat is feelgood.

Feelgoodpersonages schrijven

Personages in feelgood moeten herkenbaar zijn, enigszins sympathiek en vooral: menselijk. Vermijd het cliché-personage: iemand die alleen bestaat om stereotypische situaties uit te spelen. Zoals daar zijn: het lelijke maar slimme meisje, de onhandige maar schattige buurvrouw, de carrièrevrouw die haar emoties negeert, de knappe maar arrogante man of juist de ruwe bolster met de blanke pit. Dat soort personages kennen we al, en het verloop van het verhaal is dan vaak voorspelbaar. Saai!

Schrijf ook geen clichépersonage in een bijrol. Je voelt als lezer vrij goed dat het dan een holle vertoning is, dat die persoon er is om iets te illustreren, niet om echt ‘mee te doen’ in het verhaal. Hetzelfde geldt voor personages die vooral zijn bedacht om inclusief te zijn. Representatie is belangrijk, maar alleen als het personage ook werkelijk iets te betekenen heeft. Anders voelt het alsof de schrijver alleen een vinkje wilde zetten bij ‘inclusief schrijven’. En dat is niet prettig voor de lezer, maar ook niet voor de gerepresenteerde groep.

Wat helpt om goede personages te bedenken? Nieuwsgierigheid. Stel vragen over je personages. Waar komen ze vandaan? Waarom reageren ze zo fel, zo afhoudend, zo voorzichtig? Hoe komt het dat dit hun grens is? Wat is de reden dat ze deze keuze maken en niet een andere? Dat soort achtergronden maakt emoties geloofwaardig en zorgt ervoor dat de lezer meegaat.

Niemand is perfect en je personages hoeven niet alleen maar leuk te zijn. Ze moeten wel echt zijn. Met sterke kanten en zwaktes. Met gedrag waar ze trots op zijn en gedrag waar ze liever niet te lang bij stilstaan, zekerheden en onzekerheden. Een perfect persoon lijkt misschien aantrekkelijk, maar als lezer herken ik mij daar niet in.

Tip: geef je hoofdpersoon een verlangen, een doel. Iets anders dan alleen maar (saai!) de liefde vinden. Dat geeft richting en spanning aan je verhaal.

Emoties: het hart van je feelgood

Feelgood draait om gevoel en beleving. De emoties en innerlijke wereld van je personages zijn dus essentieel. Hoe werk je die goed uit?

Geef je hoofdpersoon vrienden, familie en collega’s, en laat zien hoe deze relaties zijn. Geef ze een innerlijk conflict: wat willen ze bereiken? Wat of wie belet ze daarin? En laat hun groei zien op een geloofwaardige manier.

Emoties laten zien zonder te overdrijven

Je hoort ‘Show, don’t tell’ vaak als strenge regel, maar het idee erachter werkt wel: emoties werken beter als je ze laat zien. Benoem je een emotie, dan plaats je een filter over het verhaal en creëer je afstand. En je wilt je lezer juist meeslepen in jouw wereld en ze bevriend laten worden met jouw hoofdpersoon.

Hoe doe je dat? In plaats van de emotie te benoemen (‘ze was zenuwachtig’) beschrijf je wat die emotie doet: ‘Ze kreeg geen hap door haar keel. Ze bleef maar ijsberen.’ Je kunt emoties laten zien op een van de volgende manieren: via gedrag (en de keuzes die iemand maakt), dialoog (en subtekst), en via houding of lichaamstaal.

  • In plaats van ‘Hij was chagrijnig’ laat je de lezer het zelf ontdekken: ‘Nee!’ snauwde hij, en hij schopte tegen een kiezelsteen. Zo, die is chagrijnig, zeg!
  • Wat doet boosheid, verdriet of stress met iemand? Trekt je personage zich terug, zoekt ze afleiding, praat hij juist harder? Dat soort details maakt emoties tastbaar.
  • Ook innerlijke gedachten en reacties zijn een signaal.
  • Nerveus bewegende handen, trillende benen, opgetrokken schouders, marcheren, onderuitgezakt zitten, in de handen wrijven, neus ophalen, frunniken, nagelbijten, met de voet wiebelen, neuriën, met opeengeklemde kaken praten, geforceerd glimlachen. Beeld werkt sterker dan uitleg! Maar pas op: die mannen met hun gespannen kaken kennen we nu wel. Wees dus ook origineel, observeer mensen, en vervang niet elke emotie door een ‘vaste’ beschrijving van lichaamstaal.

Moet je altijd showen? Nee. Soms is vertellen precies goed. Bijvoorbeeld in een terugblik, in dialoog (‘Ik ben doodzenuwachtig’) of als uitgebreid showen de vaart uit het verhaal haalt. ‘Hij zuchtte verslagen en startte de auto’ is een perfecte zin. ‘Hij maakte zijn wangen bol en liet met verslagen blik hartgrondig een stroom lucht uit zijn mond ontsnappen, waarna hij de sleutel in het contact stak en omdraaide’ is too much. Het gaat om balans.

Drie valkuilen bij het schrijven over emoties

De drie grootste valkuilen bij emoties in feelgood zijn groei zonder pijn, emoties zonder aanleiding en makkelijke oplossingen.

  1. Groei zonder pijn. Personages veranderen niet in één klap. Pas op voor te snelle of gemakkelijke emotionele groei, of zelfs complete emotionele omslagen zonder enige opbouw. Ineens is die vervelende karaktertrek verdwenen en bijt de schuchtere vrouw van zich af. Alles opgelost, iedereen is veranderd. Dat geloof je niet als het in real life gebeurt. Ik geloof het ook niet als het in je boek gebeurt. Groei gaat met kleine stapjes, met een aarzelend inzicht hier en een halve overwinning daar.
  2. Emoties zonder aanleiding. Een emotie moet voortkomen uit het verhaal zelf. Neem emoties dus serieus. Schrijf geen emotionele scėne omdat het nu eenmaal tijd is voor een emotioneel moment, want dan voelt de lezer wel dat er iets niet klopt.
  3. Makkelijke oplossingen. Problemen verdwijnen als bij toverslag. Denk aan een plotselinge som geld, een toevallige gunstige gebeurtenis of een mysterieuze weldoener. De lastige tegenspeler verdwijnt zomaar uit beeld, ineens zijn alle drama’s toch niet zo’n probleem, de arrogante kwast blijkt een goedmoedige lobbes en het pad is vrij voor de ware liefde. Dit voelt goedkoop, alsof je snel een uitweg uit het verhaal zoekt.

Waar ik als tekstredacteur op let

Bij een feelgoodmanuscript heb ik steeds deze vragen in mijn achterhoofd: kan ik dit voelen? Is dit geloofwaardig? Blijf ik in het verhaal, of haalt iets me eruit? Concreet kijk ik naar:

  • Toon je emoties waar dat werkt?
  • Reageren personages consistent op gebeurtenissen? Past het bij hun karakter om dit te zeggen of dat te doen?
  • Sluiten gedachten, dialogen en acties op elkaar aan?
  • Is de emotionele ontwikkeling realistisch?
  • Los je problemen geloofwaardig op?
  • Klopt de setting tot in detail?

Lezen, redigeren en corrigeren is mijn werk. Bovenstaande informatie over schrijven is wat ik onderweg heb geleerd of speciaal voor deze blog heb uitgezocht.

Werk je aan een feelgoodverhaal en wil je weten of de lezer echt voelt wat jij bedoelt? Ik lees graag met je mee. Hier vind je meer info over tekstredactie van je feelgoodmanuscript. Neem gerust contact op, dan maken we samen een verhaal dat prettiger leest en blijft hangen.